czwartek, 21 grudnia 2017

1 rok bloga




W założeniu ten grudniowy wpis miał być merytoryczny, ale w związku ze świętami mój czas został w dużej mierze skonsumowany przez inne sprawy praktyczno – logistyczne. Ponieważ chciałem jednak zamieścić też świąteczne życzenia, postanowiłem że będzie to osobisty wpis podsumowujący rok mojego bloga.

czwartek, 30 listopada 2017

NGO a działalność gospodarza - spółka z o.o.






Działalność gospodarcza organizacji pozarządowych jest coraz popularniejsza. Powody są różne, ale zwykle jest to spowodowane rozwojem i wchodzeniem ngo-sów w obszary ekonomii społecznej, wciąż słabo rozwiniętej w naszym kraju. Dziś chciałbym przedstawić kilka praktycznych uwag jak można dobrze uporządkować kwestie prowadzenia działalności, a więc biznesu w organizacji pozarządowej (brzmi jak brzmi, ale tym w istocie to jest).

poniedziałek, 30 października 2017

Umowa wolontariacka




 

Współpraca z wolontariuszami jest dla wielu NGO-sów niezbędnym elementem działalności, bez którego nie mogłyby realizować swoich celów. Jeżeli tych wolontariuszy jest więcej niż kilka osób, prawie na pewno można założyć, że organizacja podpisuje z nimi umowy wolontariackie. Jakość tych umów jest bardzo różna, ale ważne, że w ogóle są. Z goła odmiennie wygląda sytuacja w małych organizacjach, korzystających z usług wolontariuszy sporadycznie. Wówczas umów często się nie spisuje, albo są to kilku zdaniowe porozumienia o współpracy lub tylko pisemne zgody wolontariusza w różnych sferach prawnych (wykorzystanie wizerunku, dane osobowe, klauzule poufności itp.). Nie jest to dobra praktyka, dlatego chciałbym w tym artykule poruszyć temat umów z wolontariuszami i zaproponować własny wzór umowy.

 


Na wstępie niezbędne jest krótkie przybliżenie stanu prawnego w zakresie wolontariatu. Podstawą jest Dział III: Wolontariat z Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tj.   z   2016  r.  poz.  239, 395, dalej jako: Ustawa). Zostały w nim kompleksowo uregulowane prawa i obowiązki wolontariusza. Aby nie rozpisywać się w tym zakresie, o którym w innych miejscach napisano już bardzo wiele, zebrałem najważniejsze elementy Ustawy w poniższej infografice.

czwartek, 28 września 2017

Non profit, a not for profit


W kolejnym artykule, postanowiłem zostać znowu na pograniczu III sektora i ekonomii społecznej. Brak wyraźnego rozdzielenia tych dwóch stref wydaje mi się jednym z poważniejszych problemów sektora. Terminy „non-profit” i „not for profit” nie są bardzo rozpowszechnione wśród NGO-sów, niemniej zyskują coraz większa popularność. Warto więc zapoznać się z ich poprawnym znaczeniem i różnicami pomiędzy nimi.

 

Non profit



Klasyczny trzeci sektor oznacza działalność non profit („niedochodowy”, a „dosłownie bez zysku”), która w ogóle nie jest działalnością o charakterze ekonomicznym. Na bieżąco są pokrywane wydatki, a ewentualna nadwyżka przychodów nad kosztami musi zostać spożytkowana na działalność statutową.

środa, 30 sierpnia 2017

Założenia do projektu ustawy o ekonomii społecznej i solidarnej - komentarz praktyczny






W ostatnim artykule napisałem ogólne wprowadzenie do ekonomii społecznej i tak jak w nim wspomniałem, kolejny wpis na blogu poświęcam samemu projektowi założeń do ustawy o ekonomiispołecznej i solidarnej. Na wstępie warto przypomnieć, iż planowana ustawa ma uregulować ekonomię społeczną w kraju i doprecyzować warunki, które będą musiały spełnić przedsiębiorstwa aby mogły być uznawane za społeczne i korzystać z określonych przywilejów. Pomysł oddzielenia działalności gospodarczej (biznesowej) od trzeciego sektora nie jest nowy (w latach 2013 – 2015 projektowano ustawę o przedsiębiorstwie społecznym), ale bardzo potrzebny, o czym pisałem w poprzednim wpisie.
 
Co takiego mamy w dokumencie przygotowanym przez Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej? Postaram się wypunktować najważniejsze elementy, tak by uporządkować założenia projektu.

środa, 16 sierpnia 2017

JAK ZDEFINIOWAĆ EKONOMIĘ SPOŁECZNĄ?


Ostatnie miesiące szykują małą rewolucję w III sektorze, a w zasadzie należałoby napisać w IV sektorze, chodzi bowiem o WSTĘPNY PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO USTAWY O EKONOMII SPOŁECZNEJ I SOLIDARNEJ, przygotowany przez Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dostępny TUTAJ). Wywołał on duży oddźwięk w środowisku, przede wszystkim dlatego, że zagadnienia w nim poruszone próbowano już bezskutecznie uregulować w Ustawie o przedsiębiorstwie społecznym (której projekt poselski był przedmiotem prac rządowych w latach 2013 – 2015 i ostatecznie utknął w podkomisji Sejmu).


środa, 26 lipca 2017

Otwarte licencje w NGO


Prawa autorskie, oznaczone popularnym symbolem ‘©’ są czymś bardzo istotnym i pilnie strzeżonym w sektorze biznesowym. Jednak w świecie NGO prawa autorskie funkcjonują odmiennie. Po pierwsze nie zawsze nadrzędnym celem jest ochrona utworu przed jego rozpowszechnianiem i wykorzystywaniem. Po drugie utwory nie generują zysków, a przynajmniej nie jest to ich główne zadanie. W końcu, po trzecie, wprowadzanie zmian w utworach, ich modyfikowanie lub fragmentaryzowanie może być pomocne w promocji i nie będzie czymś negatywnym.


Wreszcie trzeba również wspomnieć o stronie etycznej. Utrzymujące się z prywatnych datków, środków publicznych lub działalności odpłatnej pożytku społecznego organizacje powinny jak najszerzej udostępniać swoje utwory społeczeństwu. Jest to niejako wpisane w zadania sektora i jego misję aktywizacji społecznej. O tym w jaki sposób to robić będzie poniższy artykuł.


Utwór, czyli ustalony i indywidualny wytwór ludzki


W rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tj. Dz.U. 2017 poz. 88) utworem jest „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.”

czwartek, 29 czerwca 2017

RODO, czyli co?


RODO, czyli polski skrót od rozporządzenia o ochronie danych, a dokładnie od Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE. 

Do tej pory europejski system ochrony danych osobowych oparty był na dyrektywie (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 95/46/WE z dnia 24 października 1995 r.), co oznaczało w praktyce, że każdy kraj członkowski ustalał indywidualnie swoje przepisy ochrony danych kierując się wytycznymi zawartymi w tej dyrektywie. Obecnie uchwalone rozporządzenie tym różni się od dyrektywy, że jest stosowane wprost, tzn. bez konieczności wdrażania go w krajowy system prawny. W praktyce zapewni to takie same przepisy ochrony danych osobowych na całym obszarze UE oraz możliwość bezpośredniego powoływania się na nie przed krajowymi organami. Głównym powodem zmian jest próba nadążania za rewolucją technologiczną i dostosowanie przepisów do czasów współczesnych (dyrektywa była uchwalona w latach 90-tych, co jest epoką w świecie cyfrowym).


środa, 7 czerwca 2017

Instrukcja zarządzania systemem informatycznym

Kontynuując temat z poprzednich wpisów (o polityce bezpieczeństwa czytaj tutaj, a o danych osobowych tutaj), postaram się przedstawić podstawy budowy i tworzenia instrukcji zarządzania systemem informatycznym w NGO.


Szczegółowe wytyczne do opracowania instrukcji zarządzania systemem informatycznym znajdziemy w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentacji przetwarzania danych osobowych oraz warunków technicznych i organizacyjnych, jakim powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne służące do przetwarzania danych osobowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 100, poz. 1024, dalej jako rozporządzenie).

Zgodnie z § 5 rozporządzenia, w instrukcji zarządzania systemem informatycznym muszą znaleźć się informacje o:
  1. dostępie do danych osobowych, tj:
    • określenie w jaki sposób będziemy nadawać uprawnienia do przetwarzania danych,
    • jak będziemy rejestrować osoby uprawnione w systemie informatycznym,
    • kto będzie odpowiedzialny za te czynności;
  2. sposobach uwierzytelnienia,
  3. procedurach rozpoczęcia, zawieszenia i zakończenia pracy z systemem,
  4. tworzeniu kopii zapasowych zarówno zbiorów danych jak i programów do nich stosowanych,
  5. przechowywaniu: elektronicznych nośników z danymi osobowymi (np.: cd-rom, pendrive itp.) i kopii zapasowych z pkt. 4), tj:
    • sposobie przechowywania,
    • miejscu przechowywania,
    • okresie przechowywania;
  6. zabezpieczeniu systemu przed:
    • złośliwym oprogramowaniem,
    • awarią;
  7. sposobie ewidencjonowania odbiorców, chyba że zbiór jest ogólnie dostępny
  8. przeglądach i konserwacji systemu i nośników informacji.

czwartek, 11 maja 2017

Polityka bezpieczeństwa danych osobowych w NGO



Elementy składowe polityki bezpieczeństwa

Szczegółowe wytyczne do opracowania polityki bezpieczeństwa znajdziemy w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentacji przetwarzania danych osobowych oraz warunków technicznych i organizacyjnych, jakim powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne służące do przetwarzania danych osobowych.

Zgodnie z tym, przydługim w nazwie, rozporządzeniem, w polityce bezpieczeństwa muszą znaleźć się następujące informacje:
  1. dotyczące pomieszczeń w których przetwarzane są dane osobowe,
  2. „wykaz zbiorów danych osobowych” – czyli jakie zbiory prowadzimy,
  3. wymienienie programów stosowanych do przetwarzania danych (np. MS Office),
  4. „opis struktury zbiorów danych” – czyli opis tabel zawierających zbiory (np.: imię, nazwisko, data ur., adres mejlowy, adres zamieszkania, podpis itd.)
  5. „sposób przepływu danych pomiędzy poszczególnymi systemami” – czy wysyłamy w zamkniętej sieci lokalnej, czy online, czy przenosimy na nośnikach fizycznych (pendrive),
  6.  wymienienie zabezpieczeń danych:
  •  technicznych (pomieszczenia, oprogramowanie),
  •  organizacyjnych (dostęp konkretnych osób, ewidencja).

środa, 26 kwietnia 2017

Dane osobowe w NGO – część I


Tym razem o kolejnych dokumentach, które powinny zostać opracowane i przyjęty do stosowania w każdym NGO, a w rzeczywistości duża część z organizacji wciąż ich nie posiada. Obowiązek ochrony danych osobowych wynika z Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 677). Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, wystarczającym warunkiem stosowania tych przepisów jest sam fakt przetwarzania danych osobowych.


Kto musi stosować przepisy dotyczące ochrony danych osobowych?


Odpowiedź wynika z trzech przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, tj.:

  • art. 6, definiującego dane osobowe jako informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej = której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer,
  • art. 7 pkt 2) definiującego przetwarzanie danych jako jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych (…),
  • art. 3 ust. 2 pkt 2, zgodnie z którym ustawę stosować muszą wszyscy (osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne z siedzibą/miejscem zamieszkania w Polsce), którzy przetwarzają dane osobowe w związku z działalnością zarobkową, zawodową lub dla celów statutowych (tutaj NGO).

piątek, 7 kwietnia 2017

NIEŚMIERTELNY - co dalej po śmierci fundatora?


Rozwiązanie ustanowienia fundacji w testamencie jest znanym i powszechnie przyjętym rozwiązaniem dysponowania swoim majątkiem na wypadek śmierci. Co jednak w sytuacji odwrotnej? Gdy zarządzający fundacją (w sposób formalny jako prezes, członek zarządu lub mniej formalny jako fundator, członek rady itd.) chce zabezpieczyć sobie wpływ na losy „swojej” fundacji na wypadek swojej śmierci?

Generalnie po za testamentem istnieje zakaz dysponowania majątkiem na wypadek (=po) śmierci, zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego. W jaki więc sposób zabezpieczyć dalszy wpływ na losy fundacji, konkretnych osób (np. członków rodziny, bliskich współpracowników, przyjaciół itd.)? Z praktyki znam trzy rozwiązania, każde co prawda nie jest idealne, ale z racji braku innych możliwości mogą być jedynymi dostępnymi.

Trzeba jeszcze podkreślić, że rozwiązania o których mowa, znajdą zastosowanie tylko w przypadku odpowiedniego unormowania w statucie roli Fundatora, np.: poprzez wpływ na powoływanie organów, możliwość dożywotniego w nich zasiadania, prawo odwołania członków organów itp. (być może o tym będzie w innym wpisie). W każdym z tych przypadków chodzi o wskazanie osoby, która będzie miała dominującą i dożywotnią rolę w fundacji.

poniedziałek, 6 marca 2017

Polityka rachunkowości w NGO


W poniższym tekście postaram się odpowiedzieć na pytanie po co w NGO polityka rachunkowości. Nie jest to natomiast poradnik lub kompleksowy przewodnik jak takie narzędzie stworzyć, tym powinna zająć się osoba zajmująca się księgowością w organizacji. W przypadku gdy w organizacji nikt nie zajmuje się profesjonalną księgowością to raczej skala działania NGO pozwoli na skorzystanie jednego ze standardowych wzorów polityki rachunkowości.


sobota, 11 lutego 2017

Czy organ kontroli wewnętrznej może wybierać zarząd w stowarzyszeniu?


Z racji ferii zimowych zamieszczam, krótszy niż zwykle, artykuł na temat praktycznego rozwiązania wyboru władz w stowarzyszeniach. Na wstępie należy rozważyć, czy w ogóle takie rozwiązanie jest możliwe. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 ze zm.) sprawy związane z władzami stowarzyszenia określa statut, w tym te związane z trybem dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz ich kompetencjami. Z czego wynika, iż w zasadzie mamy dowolność w kształtowaniu modelu zarządzania, musi on jednak wynikać ze statutu stowarzyszenia.

środa, 1 lutego 2017

Jak wynagradzać zarząd w NGO? – Podsumowanie




Pomysł na jeden artykuł przerodził się w czteroczęściowy poradnik, ale ma to swoje uzasadnienie w problematyce zatrudniania członków zarządu. W wielu organizacjach jest to istotna kwestia, którą zwykle rozwiązuje się doraźnie (jakaś umowa o dzieło, zlecenie, umowa o pracę na kilka miesięcy w roku). 

Przepisy prawa umożliwiają dobre rozwiązanie kwestii wynagrodzenia. Trzeba tylko dobrze przeanalizować możliwości finansowe i potrzeby. Inaczej będzie wyglądać rozwiązanie pensji w przypadku zatrudniania w małych ngo, inaczej w przypadku podejścia projektowego, gdzie płynność finansowa jest bardzo różna, a inaczej w dużych organizacjach mających stałe źródło funduszy. Do tego dojdą kwestie pozaprawne jak np.: zaufanie, potrzeby pracownika/zatrudnianego, organizacja kadr i czasu pracy. 

Mam nadzieję, że poniższe podsumowanie różnych form pomoże w wyborze właściwej drogi. W zestawieniu zawarłem również umowy o dzieło i zlecenia, chociaż nie są to podstawy do wypłaty wynagrodzenia za zarządzanie, tylko za inne prace w organizacji, to uznałem, że należy je uwzględnić dla większej przejrzystości.

wtorek, 24 stycznia 2017

Jak wynagradzać zarząd w NGO? Cz. 3 – powołanie uchwałą


Już w tytule starałem się zaznaczyć, że chodzi o powołanie na podstawie uchwały organu wybierającego członków zarządu, a nie o powołanie w rozumieniu Kodeksu pracy (art. 68 § 1). Ten ostatni zarezerwowany jest dla przypadków określonych w odrębnych przepisach i bezpośrednio tworzy stosunek pracy z wszystkimi konsekwencjami za tym idącymi. Natomiast sposób, który tutaj opisałem jest specyficznym pominięciem stosunku pracy i nawiązaniem tylko i wyłącznie stosunku korporacyjnego (szerzej o dwóch podstawach pełnienia funkcji pisałem w cz. 1), w ramach którego zostało przewidziane określone wynagrodzenie. Krótko mówiąc, chodzi o zwyczajną uchwałę powołującą na stanowisko, która dodatkowo określi wynagrodzenie.

środa, 11 stycznia 2017

Jak wynagradzać zarząd w NGO? Cz. 2 - kontrakt menedżerski


Ponieważ jest to bardzo popularna forma wynagradzania członków zarządów w spółkach, zwłaszcza tych większych, informacje o kontrakcie można z łatwością znaleźć na stronach poświęconych przedsiębiorcom. Dlatego w tym wpisie ograniczę się do ogólnej charakterystyki i spraw bezpośrednio dotyczących zarządów w NGO.

Kontrakt menedżerski to po prostu umowa cywilnoprawna podlegające Kodeksowi cywilnemu, a nie Kodeksowi pracy. Jest to najpoważniejsza różnica, gdyż podpisanie z członkiem zarządu kontraktu nie pociąga za sobą większości z obowiązków wynikających z prawa pracy, czyli jego funkcjonowanie jest znacznie mniej sformalizowane.

Sam kontrakt jest umową o zarządzanie (umową zlecenia) stowarzyszeniem/fundacją (tak też może być nazwany) i jako taki powinien zawierać:
  • przedmiot umowy = zarządzanie (przez co rozumieć można np.: „stałe zarządzanie Stowarzyszeniem, kierowanie pracami zarządu, reprezentowanie wobec osób trzecich, pełnienie obowiązków pracodawcy wobec zatrudnionych pracowników”),
  • stronami są: członek zarządu = menedżer oraz stowarzyszenie/fundacja (o reprezentacji dalej),
  • prawa i obowiązki, wynagrodzenie, urlopy itp. powinny być maksymalnie doprecyzowane (nie będą tu miały żadnego zastosowania regulacje o pracy wynikające z Kodeksu pracy).

poniedziałek, 2 stycznia 2017

Jak wynagradzać zarząd w NGO? Cz. 1 - umowa o pracę



Początkowo jeden wpis miał obejmować zestawienie różnych form zatrudnienia członków zarządu w organizacjach pozarządowych, lecz z racji obszerności zagadnienia ostatecznie postanowiłem podzielić go na kilka mniejszych części. Pierwsza część dotyczyć będzie wyłącznie umowy o pracę, kolejna powołania jako specyficznej świadczenia pracy, trzecia kontraktu menedżerskiego, a na koniec zamieszczę podsumowanie wszystkich form.

Celem jest zestawienie różnych sposobów wynagradzania członków zarządu stowarzyszeń i fundacji pod względem praktycznym. Pomijam tutaj różne aspekty poza prawne, o których jest już sporo informacji na innych stronach.

Na pewnym etapie rozwoju organizacji kwestia uporządkowania wynagrodzeń zarządu staje się konieczna. Zwykle o formie (niekoniecznie o samym fakcie wynagrodzenia) decydują sami zainteresowani, czyli członkowie zarządu. Na decyzję tą wpływają również różne czynniki spoza funkcjonowania organizacji, a dotyczące samego zainteresowanego. Na nich też chciałbym się skupić.

Na początku trzeba rozróżnić wynagrodzenie wypłacane w związku z pełnioną funkcją (przedmiotem będzie samo zarządzanie) od wynagrodzenia za inne zadania. W przypadku stowarzyszeń pierwszy rodzaj jest uzależniony przez ustawę od wprowadzenia stosownych przepisów w statucie (ta norma może wyglądać np. tak: „Członkowie zarządu mogą otrzymywać wynagrodzenie za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją”). W dalszej części skupię się właśnie na wynagrodzeniu za zarządzanie.