środa, 16 sierpnia 2017

JAK ZDEFINIOWAĆ EKONOMIĘ SPOŁECZNĄ?


Ostatnie miesiące szykują małą rewolucję w III sektorze, a w zasadzie należałoby napisać w IV sektorze, chodzi bowiem o WSTĘPNY PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO USTAWY O EKONOMII SPOŁECZNEJ I SOLIDARNEJ, przygotowany przez Departament Ekonomii Społecznej i Pożytku Publicznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dostępny TUTAJ). Wywołał on duży oddźwięk w środowisku, przede wszystkim dlatego, że zagadnienia w nim poruszone próbowano już bezskutecznie uregulować w Ustawie o przedsiębiorstwie społecznym (której projekt poselski był przedmiotem prac rządowych w latach 2013 – 2015 i ostatecznie utknął w podkomisji Sejmu).



Sam wstępny projekt jest bardzo ciekawy i już na tym etapie można przyjrzeć się podstawowym definicjom, które będą regulowały ekonomię społeczną w Polsce. Jednak wcześniej chciałbym zająć się samym pojęciem ekonomii społecznej. Pomimo, że jest to blog na temat NGO, temat ten jest bardzo związany i powinien być znany każdemu działaczowi III sektora. Ekonomia społeczna umożliwia, bowiem rozwiązanie szeregu społecznych problemów w sposób, który jest nieosiągalny dla NGO. Dlatego pozostawiam na razie na boku wspomniany na wstępie projekt założeń do Ustawy o ekonomii społecznej i solidarnej, skupiając się na podstawach ekonomii społecznej. Do samego projektu powrócę w kolejnym wpisie, gdyż temat jest bardzo ciekawy.

Co to w ogóle jest ekonomia społeczna?


 Na wstępie muszę podkreślić, że nie istnieje jedna wiodąca definicja ekonomii społecznej jako takiej. Oczywiście w różnych państwach istnieją różne definicje ustawowe, tutaj jednak chciałbym się skupić na definicji bardziej ogólnej.
Pojęcie ekonomii społecznej nie jest pojęciem nowym. Termin ten powstał w XIX w. i początkowo był związany z ruchem socjalnym, tworzącym alternatywną koncepcję dla ówczesnego kapitalizmu. Na początku XX w. termin ten przede wszystkim kojarzono z szeroko pojętą spółdzielczością, która miała stanowić remedium dla różnic materialnych w społeczeństwie. Dopiero wraz z terminologicznym wyodrębnieniem trzeciego sektora (nazywanego też sektorem non - profit) ekonomia społeczna została na nowo zdefiniowana.
Najłatwiej zdefiniować ekonomię społeczną jako działalność na styku gospodarki rynkowej, społeczeństwa obywatelskiego i państwa demokratycznego. Można sobie wyobrazić ekonomię społeczną jako hybrydę działalności podmiotów trzeciego sektora połączoną z działalnością gospodarczą. W odróżnieniu od sektora biznesowego, głównym celem działalności tych podmiotów nie jest zysk, lecz realizacja różnych celów społecznych, z których najważniejszym jest przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Ekonomię społeczną należy także oddzielić od tradycyjnie rozumianego trzeciego sektora, który co do zasady nie prowadzi działalności gospodarczej. Uogólniając, ekonomia społeczna będzie sferą na styku sektorów: prywatnego, publicznego i pozarządowego.

Przedsiębiorczość społeczna? 


Ekonomia społeczna opiera się na innym rodzaju przedsiębiorczości, nastawionym przede wszystkim na aktywizowanie i włączenie do rynku pracy ludzi, którzy są jej pozbawieni. Jest to swoista przedsiębiorczość u podstaw, której celem jest samo stworzenie miejsc pracy, a nie zysku. Ekonomia społeczna nie tylko pozwala na wytwarzanie dóbr w sektorach słabszych ekonomicznie, ale także może stworzyć rynek dla odbioru tych produktów.



Ekonomia społeczna w Polsce


Obecnie w Polsce, dochodzi do lekkiego przemieszania tych sektorów. Można spotkać się zarówno z organizacjami non - profit prowadzącymi działalność gospodarczą na szeroką skalę, jak i ze spółdzielniami lub spółkami not for profit stawiającymi sobie za cel osiągnięcie ambitnych celów społecznych, poprzez przeznaczanie na nie zysku z działalności gospodarczej i stosunkowe duże wykorzystanie grantów publicznych. Konsekwencją tego jest praktycznie niemożliwe w takim przypadku, sensowne oddzielenia tych dwóch sfer działalności. Rzeczywiste oddzielenie można by uzyskać jedynie poprzez ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty trzeciego sektora. Byłoby to jednak bardzo trudne ze względu na stopień rozwoju tego sektora w Polsce. Osobiście mam nadzieję, że pewne zmiany zostaną wprowadzone ustawą, o której pisałem na wstępie.

Podsumowując, definiuję ekonomię społeczną jako sektor gospodarki w którym podmioty o różnych formach prawnych, prowadzą działalność gospodarczą, której priorytetem jest realizacja szeroko pojętego celu społecznego, a nie wypracowywanie zysku. Wbrew pozorom nacisk należy postawić właśnie na ten cel społeczny. Bo, czy będzie częścią ekonomii społecznej fundacja prowadząca działalność gospodarczą w formie sklepu online? Moim zdaniem to zależy od celu społecznego. Gdy go nie ma lub jest fasadowy, to w istocie jest to zwykła działalność gospodarcza w takiej formie prawnej (zysk idzie na wynagrodzenia). Jeżeli jednak zysk idzie na cele statutowe tej fundacji, to w tym zakresie fundacja działa w obszarze ekonomii społecznej. Oczywiście, dodając różne dodatkowe kryteria (włączenie osób wykluczonych!) definicja będzie ulegać zawężeniu, ale wydaje mi się, że dla ogólnego pojęcia powinna wystarczyć. W kolejnym artykule, postaram się przybliżyć w jaki kierunku idzie polski system prawny w zakresie ekonomii społecznej.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz