piątek, 4 maja 2018

Członkowie vs uchwały – zaskarżanie uchwał stowarzyszeń przez ich członków




W stowarzyszeniach zbliża się czas walnych zgromadzeń dotyczących sprawozdań finansowych i podsumowań poprzedniego roku. Walne maja różny przebieg, a podejmowane uchwały nie zawsze są przez wszystkich akceptowane. Kto i kiedy można podważyć taką uchwałę? Tego właśnie dotyczy niniejszy artykuł.

 

Kto?

 

Pierwszym problemem jest jednak legitymacja do skarżenia uchwały, czyli uprawnienie do wystąpienia do sądu z żądaniem uchylenia uchwały. Przepisy prawa często ograniczają taką możliwość w celu ochrony przed zalewem pozwów i przenoszeniem wszelkich sporów na salę sądową. Tak też jest w przypadku uchwał stowarzyszeń. Gdyby każdy członek mógł skarżyć każdą uchwałę funkcjonowanie organizacji mogłoby ulec całkowitemu zablokowaniu. Z tego powodu mamy w ustawie Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 210) art. 29, który przyznaje to uprawnienie tylko organom nadzoru i prokuratorowi. 
 
Ponieważ jednak zdążają się sytuacje, w których uchwały są bardzo krzywdzące dla członków, w orzecznictwie ukształtował się pogląd wyjątkowo dopuszczający członków do skarżenia uchwał (uchwała SN z 6 stycznia 2005 r., sygn. III CZP 75/04, wyrok SN z 24 czerwca 2009 r., sygn. I CSK 535/08). W tej pierwszej uchwale Sąd Najwyższy zbudował całą konstrukcję uzasadniającą takie prawo (opartą min. na prawie każdego do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Zgodnie z zapatrywaniem tego sądu jest to postepowanie cywilne, ponieważ stosunek członkostwa w stowarzyszeniu oparty jest na dobrowolności (jest formą umowy pomiędzy osobami). Co oznacza, że spór ze stowarzyszeniem będzie prowadzony w sądzie cywilnym.

Zgodnie z powyższą uchwałą, każdy członek stowarzyszenia może zaskarżyć uchwałę na podstawie art. 189 Kodeksu postepowania cywilnego.  Nie jest to jednak takie proste ze względu na treść art. 189 K.p.c. (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 155), który wprowadza dość skomplikowaną konstrukcję interesu prawnego.

Kiedy?

 

Odpowiedź prawnika brzmiałaby: „zgodnie z art. 189 K.p.c., wtedy gdy członek stowarzyszenia ma interes prawny”. Postaram się jednak być bardziej zrozumiałym.
Nie zagłębiając się w szczegóły prawne, praktyczny sens tej konstrukcji stanowi, że członek stowarzyszenia może zaskarżyć tylko taką uchwałę, która wpływa na jego prawa członkowskie (to właśnie jest ten interes prawny). Po drugie treść 189 K.p.c. pozwala na sformułowanie w pozwie tylko żądania ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Oznacza to, że możemy domagać się wyłącznie stwierdzenia, że wiąże lub nie wiążę nas dane prawo (np. bycia członkiem).

Dodatkowo uchwała, którą skarżymy musi wpływać na danego członka w sposób konkretny, naruszając lub zagrażając jego prawom. Takim klasycznym przykładem będzie właśnie niezgodne z prawem lub statutem wykreśleniem ze stowarzyszenia (szerzej np. w: I CSK 535/08). W praktyce do sądu będziemy mogli pójść tylko, gdy spełnione są wszystkie trzy warunki:
  • byliśmy członkiem stowarzyszenia,
  • została podjęta uchwała pozbawiająca nas członkostwa,
  • uchwała ta jest niezgodna ze statutem stowarzyszenia.

Oczywiście możliwe jest skarżenie w drugą stronę – nie jesteśmy członkiem stowarzyszenia, które wbrew prawu uznaje nas za takiego (przykład dość abstrakcyjny, ale teoretycznie możliwy).
Dla lepszego zrozumienia poniżej przykłady kiedy członek stowarzyszenia nie ma interesu prawnego = nie może skarżyć uchwał:

-   ma subiektywne wątpliwości co do poprawności zwołania walnego zgromadzenia (I ACa 304/14),
-   domaga się zbadania zgodności z prawem zapadłych na walnym zgromadzeniu uchwał (I ACa 304/14),
-   członek zarządu stowarzyszenia przedstawia wątpliwości dotyczące tego, kto i w jakim okresie pełnił funkcję w organie uprawnionym do reprezentowania stowarzyszenia (I ACa 304/14),
-   żąda skreślenia z listy innych członków (I ACa 1294/12),
-   żąda ustalenia, że inne osoby są członkami Zarządu Stowarzyszenia (I ACa 1294/12),
-   domaga się zbadania uchwał w przedmiocie absolutorium lub wyboru władz (I ACa 1556/16),
-   badania uprawnień i kompetencji członków zarządu lub obradowania poszczególnych organów, zwoływania zgromadzeń, tworzenia list itd. (I ACa 1556/16),
-   w ogóle nie jest członkiem stowarzyszenia i jest to sytuacja bezsporna, czyli dana osoba nie utrzymuje że była lub jest i jest to oczywiste (I ACa 1294/12),

Jak widać z powyższych przykładów sądy dość restrykcyjnie podchodzą do skarżenia uchwał przez członków stowarzyszeń. Wpływa na to zasada samorządności (art. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach), zgodnie z którą stowarzyszenia mają autonomię w kształtowaniu swojej wewnętrznej organizacji i kryteriów członkostwa. W taki sposób odniósł się do tego zagadnienia Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 2009 r. (I CSK 535/08): „ingerencja sądu w działalność stowarzyszenia powinna mieć wyjątkowy charakter i uwzględniać autonomiczny i samorządny charakter stowarzyszenia.”

Inne naruszenia

 

Co więc w przypadku, gdy uchwała nie dotyczy bezpośrednio naszego członkostwa, a naszym zdaniem jest niezgodna z prawem? Jak wskazałem na początku jest to domena organów nadzoru i prokuratury (art. 29 ustawy Prawa o stowarzyszeniach) i to do nich należy kierować zawiadomienia w takich sprawach. Na marginesie należy wskazać możliwość powództwo o ustalenie nieważności uchwał na podstawie art. 58 Kodeksu cywilnego (trudne do wykazania w praktyce, szerzej np. w: I ACa 923/09)

Podsumowanie

 

Podstawą w rozwiązywaniu sporów powinien być statut stowarzyszenia i to w nim w pierwszej kolejności członkowie powinni szukać ochrony swoich praw. Co więcej, członkowie mają pośredni wpływ poprzez udział w organach, na kształt statutu. Dlatego warto zadbać o profesjonalnie napisany i zindywidualizowany pod kątem konkretnej działalności statut. Dotyczy to zarówno etapu zakładania nowej organizacji, jak i rozwoju już istniejącej, gdy często postanowienia statutu nie nadążają za zmianami organizacyjnymi. Jeżeli jednak droga postępowania wewnętrznego nie rozwiąże naszego problemu, warto przed wniesieniem pozwu o uchylenie uchwały dokładnie przeanalizować swoją sytuację pod katem „interesu prawnego”. Jak zawsze zachęcam do korzystania w tym celu z profesjonalnej pomocy prawnej (radcy prawnego lub adwokata).

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz